ପତଂଜଲି ୟୋଗ ସୂତ୍ରାଣି - 3 (ଵିଭୂତି ପାଦଃ) - ପତଞ୍ଜଳି ଯୋଗ ସୂତ୍ର

ଶ୍ରୀପାତଂଜଲୟୋଗଦର୍ଶନମ୍ ।

ଅଥ ଵିଭୂତିପାଦଃ ।

ଦେଶବଂଧଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ୟ ଧାରଣା ॥1॥

ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟୟୈକତାନତା ଧ୍ୟାନମ୍ ॥2॥

ତଦେଵାର୍ଥମାତ୍ରନିର୍ଭାସଂ ସ୍ଵରୂପଶୂନ୍ୟମିଵ ସମାଧିଃ ॥3॥

ତ୍ରୟମେକତ୍ର ସଂୟମଃ ॥4॥

ତଜ୍ଜୟାତ୍ ପ୍ରଜ୍ଞାଲୋକଃ ॥5॥

ତସ୍ୟ ଭୂମିଷୁ ଵିନିୟୋଗଃ ॥6॥

ତ୍ରୟମଂତରଂଗଂ ପୂର୍ଵେଭ୍ୟଃ ॥7॥

ତଦପି ବହିରଂଗଂ ନିର୍ବୀଜସ୍ୟ ॥8॥

ଵ୍ୟୁତ୍ଥାନନିରୋଧସଂସ୍କାରୟୋରଭିଭଵପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୌ ନିରୋଧକ୍ଷଣଚିତ୍ତାନ୍ଵୟୋ ନିରୋଧପରିଣାମଃ ॥9॥

ତସ୍ୟ ପ୍ରଶାଂତଵାହିତା ସଂସ୍କାରାତ୍ ॥10॥

ସର୍ଵାର୍ଥତୈକାଗ୍ରାତୟୋଃ କ୍ଷୟୋଦୟୌ ଚିତ୍ତସ୍ୟ ସମାଧିପରିଣାମଃ ॥11॥

ତତଃ ପୁନଃ ଶାଂତୋଦିତୌ ତୁଲ୍ୟପ୍ରତ୍ୟୟୌ ଚିତ୍ତସ୍ୟୈକାଗ୍ରତା ପରିଣାମଃ ॥12॥

ଏତେନ ଭୂତେଂଦ୍ରିୟେଷୁ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଵସ୍ଥାପରିଣାମା ଵ୍ୟାଖ୍ୟାତାଃ ॥13॥

ଶାଂତୋଦିତାଵ୍ୟପଦେଶ୍ୟଧର୍ମାନୁପାତୀ ଧର୍ମୀ ॥14॥

କ୍ରମାନ୍ୟତ୍ଵଂ ପରିଣାମାନ୍ୟତ୍ଵେ ହେତୁଃ ॥15॥

ପରିଣାମତ୍ରୟସଂୟମାଦତୀତାନାଗତଜ୍ଞାନମ୍ ॥16॥

ଶବ୍ଦାର୍ଥପ୍ରତ୍ୟୟାନାମିତରେତରାଧ୍ୟାସାତ୍ ସଂକରସ୍ତତ୍ପ୍ରଵିଭାଗସଂୟମାତ୍ ସର୍ଵଭୂତରୁତଜ୍ଞାନମ୍ ॥17॥

ସଂସ୍କାରସାକ୍ଷାତ୍କରଣାତ୍ ପୂର୍ଵଜାତିଜ୍ଞାନମ୍ ॥18॥

ପ୍ରତ୍ୟୟସ୍ୟ ପରଚିତ୍ତଜ୍ଞାନମ୍ ॥19॥

ନ ଚ ତତ୍ ସାଲଂବନଂ ତସ୍ୟାଵିଷୟୀଭୂତତ୍ଵାତ୍ ॥20॥

କାୟରୂପସଂୟମାତ୍ ତଦ୍ଗ୍ରାହ୍ୟଶକ୍ତିସ୍ତଂଭେ ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ରକାଶାସଂପ୍ରୟୋଗେଽଂତର୍ଧାନମ୍ ॥21॥

ସୋପକ୍ରମଂ ନିରୁପକ୍ରମଂ ଚ କର୍ମ ତତ୍ସଂୟମାଦପରାଂତଜ୍ଞାନମରିଷ୍ଟେଭ୍ୟୋ ଵା ॥22॥

ମୈତ୍ର୍ୟାଦିଷୁ ବଲାନି ॥23॥

ବଲେଷୁ ହସ୍ତିବଲାଦୀନୀ ॥24॥

ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ୟାଲୋକନ୍ୟାସାତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମଵ୍ୟଵହିତଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟଜ୍ଞାନମ୍ ॥25॥

ଭୁଵନଜ୍ଞାନଂ ସୂର୍ୟେ ସଂୟମାତ୍ ॥26॥

ଚଂଦ୍ରେ ତାରାଵ୍ୟୂହଜ୍ଞାନମ୍ ॥27॥

ଧ୍ରୁଵେ ତଦ୍ଗତିଜ୍ଞାନମ୍ ॥28॥

ନାଭିଚକ୍ରେ କାୟଵ୍ୟୂହଜ୍ଞାନମ୍ ॥29॥

କଂଠକୂପେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାନିଵୃତ୍ତିଃ ॥30॥

କୂର୍ମନାଡ୍ୟାଂ ସ୍ଥୈର୍ୟମ୍ ॥31॥

ମୂର୍ଧଜ୍ୟୋତିଷି ସିଦ୍ଧଦର୍ଶନମ୍ ॥32॥

ପ୍ରାତିଭାଦ୍ଵା ସର୍ଵମ୍ ॥33॥

ହୃଦୟେ ଚିତ୍ତସଂଵିତ୍ ॥34॥

ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷୟୋରତ୍ୟଂତାସଂକୀର୍ଣୟୋଃ ପ୍ରତ୍ୟୟାଵିଶେଷୋ ଭୋଗଃ ପରାର୍ଥତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵାର୍ଥସଂୟମାତ୍ ପୁରୁଷଜ୍ଞାନମ୍ ॥35॥

ତତଃ ପ୍ରାତିଭଶ୍ରାଵଣଵେଦନାଦର୍ଶାସ୍ଵାଦଵାର୍ତା ଜାୟଂତେ ॥36॥

ତେ ସମାଧାଵୁପସର୍ଗାଵ୍ୟୁତ୍ଥାନେ ସିଦ୍ଧୟଃ ॥37॥

ବଂଧକାରଣଶୈଥିଲ୍ୟାତ୍ ପ୍ରଚାରସଂଵେଦନାଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସ୍ୟ ପରଶରୀରାଵେଶଃ ॥38॥

ଉଦାନଜୟାଜ୍ଜଲପଂକକଂଟକାଦିଷ୍ଵସଂଗ ଉତ୍କ୍ରାଂତିଶ୍ଚ ॥39॥

ସମାନଜୟାଜ୍ଜ୍ଵଲନମ୍ ॥40॥

ଶ୍ରୋତ୍ରାକାଶୟୋଃ ସଂବଂଧସଂୟମାତ୍ ଦିଵ୍ୟଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ ॥41॥

କାୟାକାଶୟୋଃ ସଂବଂଧସଂୟମାତ୍ ଲଘୁତୂଲସମାପତ୍ତେଶ୍ଚ ଆକାଶଗମନମ୍ ॥42॥

ବହିରକଲ୍ପିତା ଵୃତ୍ତିର୍ମହାଵିଦେହା ତତଃ ପ୍ରକାଶାଵରଣକ୍ଷୟଃ ॥43॥

ସ୍ଥୂଲସ୍ଵରୂପସୂକ୍ଷ୍ମାନ୍ଵୟାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵସଂୟମାତ୍ ଭୂତଜୟଃ ॥44॥

ତତୋଽଣିମାଦିପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ କାୟସଂପତ୍ ତଦ୍ଧର୍ମାନଭିଘାତଶ୍ଚ ॥45॥

ରୂପଲାଵଣ୍ୟବଲଵଜ୍ରସଂହନନତ୍ଵାନି କାୟସଂପତ୍ ॥46॥

ଗ୍ରହଣସ୍ଵରୂପାସ୍ମିତାନ୍ଵୟାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵସଂୟମାଦିଂଦ୍ରିୟଜୟଃ ॥47॥

ତତୋ ମନୋଜଵିତ୍ଵଂ ଵିକରଣଭାଵଃ ପ୍ରଧାନଜୟଶ୍ଚ ॥48॥

ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷାନ୍ୟତାଖ୍ୟାତିମାତ୍ରସ୍ୟ ସର୍ଵଭାଵାଧିଷ୍ଠାତୃତ୍ଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାତୃତ୍ଵଂଚ ॥49॥

ତଦ୍ଵୈରାଗ୍ୟାଦପି ଦୋଷବୀଜକ୍ଷୟେ କୈଵଲ୍ୟମ୍ ॥50॥

ସ୍ଥାନ୍ୟୁପନିମଂତ୍ରଣେ ସଂଗସ୍ମୟାକରଣଂ ପୁନରନିଷ୍ଟପ୍ରସଂଗାତ୍ ॥51॥

କ୍ଷଣତତ୍କ୍ରମୟୋଃ ସଂୟମାଦ୍ଵିଵେକଜଂ ଜ୍ଞାନମ୍ ॥52॥

ଜାତିଲକ୍ଷଣଦେଶୈରନ୍ୟତାନଵଚ୍ଛେଦାତ୍ ତୁଲ୍ୟୟୋସ୍ତତଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିଃ ॥53॥

ତାରକଂ ସର୍ଵଵିଷୟଂ ସର୍ଵଥାଵିଷୟମକ୍ରମଂ ଚେତି ଵିଵେକଜଂ ଜ୍ଞାନମ୍ ॥54॥

ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷୟୋଃ ଶୁଦ୍ଧିସାମ୍ୟେ କୈଵଲ୍ୟମ୍ ॥55॥

ଇତି ଶ୍ରୀପାତଂଜଲୟୋଗଦର୍ଶନେ ଵିଭୂତିପାଦୋ ନାମ ତୃତୀୟଃ ପାଦଃ ।